Masowe groby koło Bornego

Rajmund Wełnic, rajmund.welnic@gk24.plZaktualizowano 
Tomasz Skowronek napisał już kilka książek o oflagu w Gross Born.
Koło Bornego Sulinowa jest sosnowy las, podobny do katyńskiego. Jak w Katyniu w zbiorowych mogiłach spoczywają tu tysiące jeńców.

Była wiosna 1993 roku, niespełna rok wcześniej z Polski wyjechali ostatni czerwonoarmiści i można było wejść na tereny przez prawie pół wieku wyłączone spod polskiego prawa.

Straszne odkrycie

Andrzej Mrówka, leśnik z leśnictwa Dudylany, spenetrował były poligon pod Bornem. Kiedy natknął się na ludzkie szczątki podejrzewał, że to ślad po jakiejś niedawnej zbrodni.

- Szybko okazało się, że ziemia kryje znacznie poważniejszą tajemnicę - wspomina Tomasz Skowronek, leśnik z Bornego, którego tamto odkrycie przemieniło w historyka i strażnika nekropolii. - Obok kości natrafiliśmy bowiem na wojskowe guziki i obozowy nieśmiertelnik.

O Katyniu w Gross Born

Wrzesień 1939 roku. Do sowieckiej i niemieckiej niewoli idą tysiące polskich żołnierzy. Część z nich okupanci wymienią na linii demarkacyjnej ustalonej przez Stalina i Hitlera.

Ci na Wschodzie trafią do obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku, reszta - głównie oficerów, bo szeregowców szybko zwolniono - do oflagów rozrzuconych po całej III Rzeszy, w tym do tego koło Bornego, wtedy Gross Born.

- Wśród nich był kapitan Stanisław Cylkowski, który w kwietniu 1943 roku znalazł się w grupce polskich oficerów wysłanych przez Niemców z misją Czerwonego Krzyża do świeżo odkrytych grobów pomordowanych przez NKWD polskich jeńców w Katyniu - pan Tomasz po latach spotkał się z córką późniejszego więźnia Gross Born, która przekazała mu kopie listów pisanych z obozu.

To wstrząsający obraz masakry, jaką urządzono naszym żołnierzom. Nietrudno zgadnąć, jakie wrażenie wywarły te rewelacje na Polakach w niemieckich oflagach. - Niemcy zadbali, aby trafiła do nich lista katyńska, na której wielu rozpoznało kolegów, przyjaciół i bliskich - mówi leśnik z Bornego.

Umierali masowo

Szacunki mówią, że przez Gross Born przewinęło się 50-60 tysięcy jeńców - Polaków z kampanii wrześniowej i powstania warszawskiego, Francuzów, Belgów, Amerykanów, Brytyjczyków, Jugosłowian. - Znajdowaliśmy guziki chyba wszystkich armii alianckich - mówi Skowronek.

Większość jeńców doczekała końca wojny, ale wielu zmarło. Bez śladu przepadło około 25 tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. - Na początku ataku na Rosję do niewoli szli setkami tysięcy, całymi dywizjami - mówi nasz rozmówca.
Wiadomo, że od listopada 1941 roku do lutego 1942 roku w Gross Born na epidemię tyfusu, z głodu i wycieńczenia, zmarło 18 tysięcy rosyjskich jeńców. - W obozie dolnym, gdzie trzymano jeńców sowieckich, panowały niewyobrażalnie katastrofalne warunki bytowe - mówi pan Tomasz.

- Późniejsi lokatorzy opróżnionych baraków znaleźli potem na pryczy napis po polsku, wydrapany zapewne przez Polaka wcielonego do Armii Czerwonej: "Chrystus umierał na krzyżu, ale nie był tu".

Pomógł Kurier z Warszawy

Pewnie nie odkryto by masowych mogił, gdyby nie wizyta w Bornem Jana Nowaka-Jeziorańskiego, legendarnego emisariusza rządu emigracyjnego na kraj, którego imię w 2002 roku nadawano miejscowej podstawówce. - Zabrałem go na wyprawę po poligonie, pokazałem obóz i opowiedziałem historię - mówi Skowronek.

- Pan Jan wyciągnął telefon i zadzwonił do Władysława Bartoszewskiego i Andrzeja Przewoźnika z Rady Pamięci Miejsc Męczeństwa. Wkrótce znalazły się pieniądze na uporządkowanie cmentarza i pierwsze roboty, które odsłoniły część potwornej prawdy.

Wykopaliska prowadził zespół profesora Andrzeja Koli z uniwersytetu w Toruniu, który badał m.in. Katyń i Miednoje. Natrafiono na 506 zbiorowych mogił kryjących około 10 tysięcy żołnierzy, zapewne w większości czerwonoarmistów.

Zmarłych chowano po kilkudziesięciu w dołach 2 na 2 metry. Oprócz tego są cmentarze oficerów różnych nacji i trzecia nekropolia z blisko tysiącem mogił Rosjan.

Lokalizacja trzech innych kwater pozostaje nieznana. - W grobach nie znajdowaliśmy czaszek z przestrzelinami, co wskazywałoby, że nie było tu masowych egzekucji na sposób katyński - pan Tomasz uważa, że większość jeńców zmarła z chorób i głodu.

Idź na wystawę

W siedzibie koszalińskiego oddziału IPN otwarta została wystawa "Oflag IID Gross Born" ze zbiorów Tomasza Skowronka. Ekspozycji towarzyszyć będzie sympozjum i prelekcje na temat obozów jenieckich w Bornem Sulinowie.

Na wystawie będzie można zobaczyć m.in. listy, dokumenty, obozowe pocztówki czy tekturowy medal igrzysk, jakie w 1944 roku urządzili polscy jeńcy. Za drutami funkcjonował teatr, biblioteka z 22 tysiącami książek, własna waluta, orkiestry, poczta ze znaczkami i listonoszami. Organizowano wystawy, prowadzono badania, powstawały nawet prace naukowe.

Wideo

polecane: Flesz: Koniec gorszego jedzenia - żywność w Polsce, jak na zachodzie.

Materiał oryginalny: Masowe groby koło Bornego - Głos Pomorza

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 3

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
w
wera

Cześć Ich pamięci!Sąsiedzi sąsiadom zgotowali taki los.Oby nigdy więcej

zgłoś
(Anonimowy)

Teraz taki terem bedzie w Redzikowie, jak PIS sciągnie nam tarcze i okupantow amerykanskich.To bedzie państwo w państwie, to bedzie enklawa oderwana od Polski i Polakow. Taka prawda tego nie da sie ukryc.

zgłoś
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3